Bouwproces
Graag geven wij u een kijkje in de keuken van het wagenbouwen. Op deze site wordt uitgebreid uit de doeken gedaan hoe een Beltrumse corsowagen gebouwd wordt en wat daar allemaal bij komt kijken. Van het ontwerp, de bouw tot en met de optocht en de prijsuitreiking. Een complete beschrijving van een wagenbouwseizoen.
Wij kunnen u verzekeren; Daar komt nog meer bij kijken dan u denkt!
Het ontwerp
Het idee
Het hele bouwproces begint natuurlijk met een idee voor de wagen. Bij sommige groepen is er een ideeëncommissie die de ideeën bedenkt en uitwerkt. Bij andere groepen worden de ideeën door individuen in de groep bedacht en ingebracht tijdens een vergadering. Inspiratie voor de ideeën kan uit de meest uiteenlopende hoeken komen. De dierenwereld, mythen en woordspellingen zijn vaak een goede voedingsbodem. In tegenstelling tot sommige andere corso’s wordt binnen het Beltrumse bloemencorso weinig gewerkt met actualiteiten. Dit komt mede door de lange bewerkingstijd van de wagens.
Meestel wordt ergens in de winter al beslist welk idee door de leden van de wagenbouwgroepen uitgekozen wordt.
De uitwerking
Nadat duidelijk is geworden welk idee gebouwd gaat worden, wordt het idee verder uitgewerkt. In vroegere tijden was dit vaak niet meer dan een schets op papier waarna de wagen vooral op gevoel en ervaring werd gebouwd. Door de steeds grotere en complexere ontwerpen volstaat dat niet echt meer. Een aantal groepen maakt gebruik van een bouwtekening waarop de wagen op schaal getekend staat.
De laatste jaren wordt ook in toenemende mate gebruik gemaakt van maquettes. Dit heeft een aantal voordelen. Allereerst geeft dit voor alle bouwers van de groep direct een duidelijk 3-dimensionaal beeld van de te bouwen wagen. Daarnaast geeft het de ontwerpers de mogelijkheid om de posities en de vormgeving van de onderdelen tot in detail uit te werken. Dit voorkomt dat er tijdens het bouwen problemen ontstaan, waardoor bijvoorbeeld de positie van een onderdeel halverwege de bouw nog gewijzigd moet worden.
De meeste maquettes worden schaal 1:10 gebouwd. Dit is niet alleen een handig en hanteerbaar formaat, maar maakt het omrekenen van de maten ook eenvoudig.
Het land
Voor aanvang van het eigenlijke bouwseizoen, zo rond Koninginnedag, worden er door de verschillende groepen dahliaknollen in de grond gestopt. Iedere groep beheert namelijk gedurende het hele bouwseizoen een veld met dahlia’s. Wekelijks worden de velden door de bouwers en in sommige gevallen ook met de hulp van vrijwilligers onderhouden. De gekweekte dahlia’s worden verkocht aan andere corso’s in Nederland.
In Beltrum is de bloemencommissie verantwoordelijk voor het regelen van zowel de aan- als de verkoop van bloemen en alles wat daarbij komt kijken. Daarnaast verzorgen zij ook de aankoop van knollen en lijm voor de wagenbouwers en vertegenwoordigen zij het Beltrums bloemencorso in het landelijke overleg.
Terug naar boven
Het bouwen
Het onderstel
Elke groep heeft een eigen onderstel dat jaarlijks gebruikt wordt als basis voor de wagen. De gestage groei van de wagens in de loop van de jaren heeft ervoor gezorgd dat het manoeuvreren door de straten in Beltrum steeds meer vergt van de stuurkunst van de chauffeurs. Ook het in toe nemende mate toepassen van verkeersremmende maatregelen binnen de kom, maakt het er niet makkelijker op. Tegenwoordig wordt dan ook veelal gebruik van onderstel met een meesturende achteras. Dat wil zeggen dat er een mechanische verbinding tussen de voor- en achteras gemaakt is waardoor de achteras een tegenovergestelde beweging maakt ten opzichte van de vooras. Hierdoor volgt de achteras het spoor van de vooras waardoor de manoeuvreerbaarheid van de wagen verbetert.
De constructie
Aan de hand van de tekeningen of de maquette wordt begonnen met het bouwen van de dragende constructie. De constructie wordt opgebouwd uit buismateriaal, constructiestaal en wapeningsstaal.
Uiteraard is het van belang dat het duidelijk is wat de exacte maatvoering van het onderdeel gaat worden alvorens de constructie gemaakt kan worden. De zwaarte van de constructie wordt voornamelijk op basis van ervaring en gevoel bepaald. In sommige gevallen, bij twijfel, is het nog weleens nodig om een bepaal onderdeel te testen op de stijfheid en sterkte. Een veel gebruikte, eenvoudig maar effectieve methode in de wagenbouwwereld, is een test waarbij meerdere bouwers aan het onderdeel gaan hangen onder het mom “at-e et zo hult, dan hult e et in de optocht ok wal”
Nagenoeg alle groepen moeten tijdens het bouwen van de constructie ook rekening houden met de beperkte doorrijhoogte van de bouwlocatie en het buitengebied. In het algemeen worden de bomen in het buitengebied niet hoger gesnoeid dan circa 4 meter .
Concreet betekent dit voor de wagenbouwers dat alle onderdelen die boven deze 4 meter gepositioneerd worden, zo gemaakt moeten worden dat ze los vervoerd kunnen worden en later in de kern “opgezet” kunnen worden. Iedere groep heeft hiervoor zijn eigen werkwijze ontwikkeld. Om er voor te zorgen dat het opzetten op de zondagochtend voor het corso vlekkeloos verloopt, worden de opzetstukken meestal begin augustus al eens voor proef opgezet.
De vormgeving
De basisvorm van de onderdelen kan op meerdere manieren gemaakt worden. Er zijn groepen die vrijwel alleen met rond 6 mm ijzerdraad werken, maar er zijn ook groepen die veel gebruik maken van hout. Welke methode toegepast wordt hangt vooral af van de ervaring die de groep heeft met het materiaal en de algemene vakkennis van de leden.
Voor de details in de vormgeving wordt veel gebruik gemaakt van papier-maché en purschuim. Voordeel van deze materialen is dat de vorm naderhand vrij eenvoudig te bewerken is, zodat de vorm naar wens gemaakt kan worden. Andere gebruikte materialen zijn gips, karton en tempex.
Kranten plakken
Als de vorm van het onderdeel klaar is kunnen de kranten aangebracht worden. Deze vormen de ondergrond waarop de bloemen geplakt gaan worden. Alvorens de kranten geplakt kunnen worden moet eerst in veel gevallen de ruimte tussen de overspanning verkleind worden, zodat de kranten meer steun en houvast krijgen. Dit gebeurd door ijzerdraad of door gaas over de vorm te spannen. Hierover heen wordt de eerste laag kranten aangebracht. Met name aan deze eerst laag moet aandacht besteedt worden om de vorm van de onderdelen goed te laten overkomen. Hierna worden er meerdere lagen kranten op de onderdelen aangebracht. De hoeveelheid lagen is afhankelijk van wijze waarop de bloemen later aangebracht worden. Indien er gelijmd wordt, dan volstaan 3 a 4 lagen kranten. Wordt er echter geniet of gespijkerd dan moeten er meer lagen kranten aangebracht worden. Dit geeft meer grip aan de nieten of spijkers, zodat deze er in de optocht niet afvallen. Sommige groepen maken in plaats van kranten ook gebruik van tapijt als ondergrond voor het nieten of spijkeren.
Het laatste weekend
Vanaf de vrijdag voor het corso worden de dahlia’s op de wagens aangebracht. Dit gebeurd met de hulp van tientallen vrijwilligers per wagen. Twee dagen lang wordt er hard gewerkt om tot een prachtig eindresultaat te komen. Soms tot diep in de nacht van zaterdag op zondag, want uiteraard zal en moet de wagen af.
Bloemen plakken
Traditioneel worden de bloemen op de wagens geplakt. Dit is een techniek waarbij eerst de kroonblaadjes van de bloem worden verwijdert, het zogenaamde “kontjes kniepen”, waarna de bloem wordt voorzien van lijm. Nadat de lijm enigszins aangetrokken is kan de bloem op de wagen geplakt worden. Deze methode is erg arbeidsintensief en ook relatief duur aangezien de kosten voor de bloemenlijm de laatste jaren behoorlijk opgelopen zijn.
Een nieuwere techniek die al vrij lang toegepast wordt is het nieten van de bloemen. Hierbij wordt de bloem middels een pneumatische niet-hamer vastgezet op de wagen. Eén van de voordelen van deze techniek is dat het minder arbeidsintensief is. De bloemen hoeven namelijk niet geknepen te worden en hoeven ook niet voorzien te worden van lijm. De bloemen kunnen feitelijk zo vanuit het krat op de wagen. Dit betekent dus ook dat er minder handen nodig zijn om de bloem op de wagen te krijgen en dat de doorlooptijd tot een minimum gereduceerd is. Het ontbreken van de lijm maakt tevens dat deze techniek goedkoper is . Hier staat wel tegenover dat er aanvankelijk extra geïnvesteerd moet worden in slangen en niet-hamers of dat deze gehuurd moeten worden. Ook dient er meer aandacht besteedt te worden aan de ondergrond. Om de nietjes genoeg houvast te geven is er namelijk een dikkere ondergrond nodig. Deze kan verkregen worden door meer lagen kranten toe te passen of bijvoorbeeld tapijt toe te passen.
Een relatief nieuwe techniek is het bevestigen van de bloemen door middel van spijkers. Bij deze techniek wordt er aan tafel een spijker in de bloem gedrukt, waarna de bloem in kratten naar de wagen gaat. Hier wordt de bloem met de duim vastgezet op de wagen. De duim moet uiteraard wel beschermd worden. Dit kan door een muntstuk vast te tapen op de duim.
De spijkers die gebruikt worden, zijn speciaal voor dit doel gemaakt. Qua afmeting lijken ze op glaslatspijkers echter dan met een lengte van ongeveer 4 0 mm . Voordeel van deze techniek ten opzichte van het nieten is dat er geen gebruik gemaakt hoeft te worden van hamers en dergelijke. Dat kan niet alleen kostentechnisch prettig zijn maar heeft ook het voordeel dat er tot in de kleinste hoeken bloemen aangebracht kunnen worden.
Net als bij het nieten is er ook voor het gebruik van spijkers een dikkere ondergrond benodigd om genoeg houvast te geven. Indien er vormen geplakt moeten worden of er strakke lijnen op onderdelen gemaakt moeten worden maakt men gebruikt van zogenaamd knipwerk. Knipwerk wil zeggen dat de bloemen met behulp van een schaar zo bijgeknipt worden dat de gewenste vorm bereikt wordt. Uiteraard is dit een erg arbeidsintensief karwei.
Het afbreken
De meeste groepen beginnen woensdag na de kermis direct met het terug rijden en afbreken van de wagen. In tegenstelling tot het bouwen is het slopen van een corsowagen geen tijdrovende bezigheid. In de meeste gevallen is er zaterdags na het corso, behoudens het onderstel, niets meer over van de wagen.
Een aantal wagens wordt niet geheel afgebroken, aangezien de wagen verkocht is. Deze wagens zijn aangekocht door groepen uit andere corsoplaatsen, die in het navolgende jaar de wagen opnieuw beplakken met kranten en bloemen en mee doen aan het locale corso. Veelal ontbreekt het deze groepen aan voldoende mankracht om een wagen te bouwen. Op deze wijze kunnen zij wel deelnemen aan hun corso.
Corsozondag
Het opbouwen
Na een korte nachtrust worden de wagens zondagsmorgens voorzichtig in delen naar de opbouwlocatie in het dorp gereden. Iedere groep heeft hier een vast opbouwplaats waar men alle ruimte heeft en krijgt om de creatie op te bouwen. Met behulp van het nodige zware materieel en de nodige handen worden de verschillende onderdelen op de onderbouw gezet.
Nadat de naden zijn bijgewerkt en er nog een laatste hand aan de wagen is gelegd, is de creatie na vele maanden werk dan eindelijk klaar. Het enige dat rest is de wagen naar het park brengen. Hier wordt de wagen in alle rust voorafgaand aan de optocht door de vakjury gejureerd. De vakjury bestaat uit 7 ervaren wagenbouwers uit andere bekende corsoplaatsen zoals Lichtenvoorde, Vollenhoven en Lemmelerveld. De wagens worden beoordeeld op een zestal onderdelen te weten, algehele indruk, uitwerking idee, vormgeving, kleurverdeling/afwerking en indruk in de optocht.
De optocht
Ongeveer een uur voor aanvang van de optocht wordt begonnen met het klaar zetten van de praalwagens op de weg. Onder aanvoering van de plaatselijke harmonie “Concordia” en de “Bielemännekes” begint de stoet om klokslag half drie met de rondgang door het dorp. In tegenstelling tot vroegere tijden rollen de kinderenwagens als eerste door de straten. Dit is zo geregeld om te voorkomen dat de kinderwagens in het niets verdwenen tussen de grote wagen. Pas als alle kinderwagens vertrokken zijn komen de grote wagen aan bod. De volgorde van de grote wagens is vooraf door middel van loting bepaald. Elke wagenbouwgroep moeten naast de chauffeur ook zorgen voor 2 begeleiders van de wagen. Samen moeten zij ervoor zorgen dat de route ongeschonden wordt afgelegd. Gemiddeld doen de wagens er circa anderhalf uur over om de route af te leggen.
De organisatie van de optocht is in handen van de corsocommissie. Samen met enkele vrijwilligers zorgen zij ervoor dat het juiste tempo gehandhaafd wordt en dat de afstanden tussen de wagens in orde is.
Binnen het Beltrumse bloemencorso vervuld de corsocommissie een belangrijke rol. De commissie, die bestaat uit een vertegenwoordiging van ervaren wagenbouwers, fungeert als overkoepelend orgaan van de wagenbouwers. Zij is belast met het organiseren, evalueren en waar nodig bijstellen van alle zaken rondom het corso in de breedste zin van het woord.
Tevens vertegenwoordigt zij de wagenbouwers bij het contact met de Stichting Volksfeest Beltrum en/of de gemeentelijke overheid.
Het avondcorso
Sinds enkele jaren heeft Beltrum ook een avondcorso. Als de duisternis valt wordt de park verlichting gedoofd en ontsteken de wagenbouwers de verlichting op hun wagen. Hierdoor ontstaat er een heel bijzondere bij sprookjesachtige sfeer die letterlijk een heel ander licht op de wagens werpt.
Zowel overdag als tijdens het avondcorso heeft het publiek de gelegenheid om te stemmen voor de publieksprijs. Stembiljetten ontvangt men bij entree van het park
De uitslag
Op maandagmorgen om half twaalf is het tijd voor de uitslag van het corso. In een afgeladen volle tent zitten de wagenbouwers tafel aan tafel in grote spanning te wachten tot het “moment suprême”. Nadat gecontroleerd is of alle groepen wel aanwezig zijn, het zogenaamde appél, wordt de klassering onder toezicht van de burgemeester bekend gemaakt door de voorzitter van de corsocommissie.
Net als in de optocht komen de kinderwagens weer als eerste aan bod, zodat ook zij voldoende waardering voor hun gedane moeite krijgen. Na de kinderwagen is het de beurt aan de grote wagens. Beginnend met de laatste plaats worden de plaatsen onder toenemende spanning één voor één bekend gemaakt.
Aan het eind van een zenuwslopende reeks wordt uiteindelijk de winnaar bekend gemaakt. Na een ware ontploffing van vreugde wordt een vertegenwoordiger van de winnende groep het podium opgeroepen, om onder luid applaus van alle wagenbouwers en het overige publiek de wisselbeker uit handen van de burgemeester in ontvangst te nemen.
Aan hen valt ook de eer ten deel om het feest te beginnen.
Daags na het bekend maken van de juryprijs wordt ook de publieksprijs bekend gemaakt. Dit gebeurd tegelijkertijd met het huldigen van de kersverse koningspaar. Net als bij de juryprijs wordt de klassering ook nu begint met de laatste plaats bekend gemaakt. Uiteraard is hierbij de spanning ook weer te snijden.
Ondanks dat de uitslag van de publieksjury meestal in grote lijnen wel overeenkomt met die van de vakjury, hoeft dit niet altijd het geval te wezen. Het algemene publiek kijkt nu eenmaal anders naar een corso wagen dan de vakjury.
Wist u dat..
Enkele cijfers
| Aantal groepen: | 12 |
| Totaal aantal vaste leden bij de groepen: | 320 |
| Geschat aantal helpers: | circa 600 |
| Totale aantal betrokkenen laatste weekend: | circa 1.500 (op 2.700 inwoners!) |
| Schatting aantal manuren per wagen (incl. laatste weekend): | 4.000 – 8.000 |
| Totaal aantal manuren per jaar: | circa 72.000 |
| Aantal verpote knollen in Beltrum: | circa 75.000 |
| Aantal geplukte dahlia’s per jaar: | circa 1,5 miljoen |
| Aantal dahlia’s verwerkt laatste weekend: | circa 1,2 miljoen |
Hopelijk heeft deze site u inzicht verschaft in de wereld van het wagenbouwen, en begrijpt u de verwevenheid die het corso heeft met de Beltrumse samenleving. Voor ons staat in ieder geval vast dat een Beltrumse corsowagen veel meer dan slechts een mooie praalwagen. Het is de uitkomst van vele maanden belangeloze inzet door talloze vrijwilligers waarin inspiratie, kunstzinnigheid, vakkennis en vooral veel passie samenkomen tot een prachtig eindresultaat!
